Muồng đen
Senna siamea
Cây thường xanh tán tròn rậm, chùm hoa vàng ở đầu cành, hay được trồng làm bóng mát ven đường và trong sân trường.
Chăm sóc và vị trí
Cần nắng đầy đủ, đất sâu thoát nước tốt, pH 5,5–7,5; chịu hạn mùa khô vài tháng nhưng không chịu úng, mặn hay lạnh dưới 10 °C; rễ ngang lan rộng nên cần chỗ trồng thoáng và tỉa để tán gọn.
Kích thước trưởng thành tham khảo
Chiều cao tối đa (cm): 1200 cm · Tán tối đa (cm): 1200 cm
Điều cần lưu ý
Lá, hoa và quả có chất độc: PROSEA ghi rất độc với động vật không nhai lại như lợn và gia cầm, còn PFAF ghi bộ phận cây có độc nếu ăn; người ta chỉ ăn lá và quả non sau khi luộc và thay nước ba lần. Mùn cưa và bụi vàng từ gỗ có thể kích ứng mũi, họng, mắt và da. Cây mọc nhanh, nhiều hạt và bị coi là xâm lấn ở một số nơi, nên không để hạt phát tán ra rừng và bờ sông.
Hướng dẫn trồng và chăm sóc
Trồng và chọn chậu
Chọn chỗ nắng, đất sâu, màu mỡ, thoát nước, pH 5,5–7,5 (PROSEA). Rễ non tạo thành lớp dày ở 10–20 cm mặt đất và có thể lan khoảng 7 m trong một năm, về sau tới 15 m (PROSEA), nên đừng trồng sát vỉa hè, đường ống, cáp ngầm hay móng nhà; khoảng cách cụ thể cần khảo sát hiện trường. Feedipedia ghi cây dễ bị gió mạnh nhổ bật, vì vậy cần đất thoáng cho rễ chứ không phải dải đất hẹp bị lát kín. Trồng trên đất công phải được cơ quan quản lý cây xanh hoặc chủ đất cho phép. Cây hợp vùng đất thấp nhiệt đới có gió mùa, bị sương giá giết chết và không chịu nhiệt dưới 10 °C (Feedipedia), cũng sinh trưởng kém trên 1.300 m (PROSEA), nên không hợp vùng núi cao lạnh.
Ánh sáng
Đây là loài ưa nắng hoàn toàn (Feedipedia, PFAF). PFAF ghi cây chịu được bóng bán phần, nhưng hạt nảy mầm kém đi rõ rệt khi chỉ có chút bóng. Cây thường xanh nên giữ tán lá quanh năm.
Tưới nước
Mùa khô không nên kéo dài quá 4–8 tháng; ở vùng bán khô (mưa 500–700 mm) cây chỉ sống được nếu rễ chạm tới nước ngầm (PROSEA, PFAF). Cây thích đất ẩm và sinh trưởng kém khi thoát nước kém. Tưới cho cây non qua mùa khô đầu tiên và tránh để đất đọng nước trong mùa mưa.
Bón phân
Các nguồn không nêu liều phân cụ thể. PROSEA cho biết cây sinh trưởng tốt nhất trên đất sâu, màu mỡ và vẫn sống được trên đất đá ong bạc màu nếu thoát nước. Hãy trộn phân hữu cơ hoai mục vào hố trồng và rải thêm quanh mép tán vào đầu mùa mưa. Cây non cần được làm sạch cỏ quanh gốc trong 1–2 năm đầu (PROSEA).
Cắt tỉa
PROSEA ghi nếu không tỉa cẩn thận thì tán sẽ xiêu vẹo và méo mó, còn cây chịu cắt ngọn và cắt cành lớn tốt. Với cây đô thị, nên tỉa định kỳ để giữ tán cân đối và thưa bớt trước mùa bão; việc này giao cho đội cắt tỉa được cấp phép, nhất là gần dây điện. Khi cưa cắt hãy đeo khẩu trang, kính và găng vì mùn cưa kích ứng mũi, họng, mắt (PFAF).
Nhân giống
Nhân bằng hạt; vỏ hạt cứng nên cần xử lý bằng cách ngâm nước gần sôi rồi ngâm nước ấm 12–24 giờ hoặc mài nhẹ vỏ, gieo nơi đủ sáng. Hạt đã xử lý nảy mầm khoảng 90% trong 60 ngày (PFAF). Cây con được chuyển đi trồng khi cao 25–40 cm, khoảng 8–12 tuần sau khi nảy mầm (PROSEA), và cây gieo từ hạt ra hoa kết quả sau 2–3 năm (PFAF).
Sâu bệnh và vấn đề thường gặp
Sâu bệnh chính ghi nhận: sâu ăn lá và chồi ngọn (có ghi ở Việt Nam), nấm Ganoderma gây mục thân cây non ở Indonesia và Phaeolus làm hại rễ (PROSEA). Với đô thị: bộ rễ lan rộng có thể cạnh tranh với công trình và cây khác; Feedipedia ghi cây dễ bị gió mạnh nhổ bật nên rủi ro đổ trong bão là có thật, nhất là khi rễ bị cắt hoặc lát kín; các nguồn không nói về phấn hoa gây dị ứng hay mùi. Quả đậu dẹt dài 20–30 cm và hạt rụng xuống mặt đất, hạt phát tán mạnh nên cây bị xem là xâm lấn ở Úc, Mexico, Caribe, Thái Bình Dương và châu Phi. Cây không chịu mặn (PROSEA, PFAF) nên không hợp đất nhiễm mặn ven biển.
Để cây nhiều lá, xanh tốt
Để có tán dày, xanh và mau lớn: cho nắng đầy đủ, đất sâu thoát nước, giữ ẩm qua mùa khô đầu tiên và tỉa tạo tán đều. Feedipedia ghi ở Ấn Độ cây có thể cao thêm tới 2,5 m mỗi năm. Hoa vàng nở thành cụm lớn ở đầu cành, và cây gieo từ hạt có thể ra hoa sau 2–3 năm (PFAF).