Me tây (còng)
Samanea saman
Tán rộng như chiếc ô khổng lồ, lá chét khép lại lúc chiều tối hoặc khi trời sắp mưa, hoa như chổi bông màu hồng nhạt.
Chăm sóc và vị trí
Cần nắng đầy đủ và chỗ trồng rất rộng; chịu hạn tốt khi đã bén rễ, chịu đất chua nghèo và ngập úng; tưới đủ cho cây non, tỉa cành chết và kiểm tra cành lớn trước mùa mưa bão.
Kích thước trưởng thành tham khảo
Chiều cao tối đa (cm): 2000 cm · Tán tối đa (cm): 3000 cm
Điều cần lưu ý
PFAF ghi một số bộ phận của cây có độc nếu ăn và việc chạm vào có thể gây kích ứng hoặc dị ứng da, dù cùi quả có nơi vẫn được ăn; không tự ăn hay dùng làm thuốc. Cành lớn có thể gãy khi mưa bão và cây rất lớn nên đứng gần đường, mái nhà hay bãi đỗ xe có thể nguy hiểm. Hoa và quả rụng nhiều, cùi quả dính.
Hướng dẫn trồng và chăm sóc
Trồng và chọn chậu
Chỉ trồng ở nơi thật rộng: NParks nêu cây cao 20–30 m, tán rộng 20–30 m và khuyên cách nhau 18 m dọc đường, 24 m ở bãi trống. Rễ gồm rễ cọc và rễ phụ (NParks), nhưng PFAF ghi cây có xu hướng rễ nông ở vùng mưa nhiều và vi.wikipedia ghi gốc có bạnh vè lớn, nên đừng trồng gần nhà, đường ống ngầm, vỉa hè hay dây điện; khoảng cách cụ thể cần khảo sát hiện trường. Trồng trên đất công phải được cơ quan quản lý cây xanh hoặc chủ đất cho phép. Cây hợp vùng nóng ẩm, chịu rét kém (PFAF ghi có thể bị hại khi dưới 8 °C) và không chịu gió biển trực tiếp, nên không hợp vùng núi cao lạnh hay sát mép biển.
Ánh sáng
Ưa nắng đầy đủ (NParks); PFAF ghi cây cũng chịu được bóng bán phần. Lá chét khép lại lúc chiều tối và khi trời âm u hay sắp mưa. Ở vùng có mùa khô cây có thể rụng bớt lá (NParks, Wikipedia).
Tưới nước
NParks ghi nhu cầu nước ở mức vừa phải, còn PFAF ghi cây đã bén rễ rất chịu hạn và cũng chịu được đất ngập úng. Tưới đều cho cây non qua mùa khô đầu tiên. Hạn kéo dài làm cây dễ bị chết khô ngọn cành do nấm Phomopsis (NParks), nên cây lớn ở nơi đất chật cũng cần được tưới thêm khi nắng hạn kéo dài.
Bón phân
NParks ghi cây mọc tốt nhất ở đất thịt phì nhiêu nhưng chịu được đất chua nghèo tới pH 4,6; PFAF ghi cây cố định đạm. Vì vậy cây ít cần phân: chỉ cần phân hữu cơ hoai mục khi trồng và rải thêm quanh mép tán nếu cây yếu. Sau khi cắt cành chết do nấm, NParks khuyên bón phân đầy đủ để cây phục hồi.
Cắt tỉa
PFAF ghi cây phản ứng tốt với việc cắt tỉa. NParks khuyên cắt cành chết về tới phần gỗ khỏe. Wikipedia (chưa có trích dẫn) ghi cành lớn dễ gãy, nhất là khi mưa bão, nên cây ven đường cần được chuyên gia cây xanh kiểm tra định kỳ và trước mùa bão, bỏ cành chết, cành yếu và cành vươn ra phía đường hay mái nhà. Giao việc này cho đội cắt tỉa được cấp phép, nhất là gần dây điện.
Nhân giống
Nhân bằng hạt, giâm cành hoặc giâm rễ (NParks). Hạt tươi và ẩm thường nảy mầm không cần xử lý; hạt khô cứng cần khía vỏ hoặc ngâm nước nóng 3 phút rồi ngâm nước ấm 12–24 giờ (PFAF). NParks ghi hạt đã xử lý nảy mầm sau 3–5 ngày và cây con sẵn sàng đem trồng sau 3–5 tháng; nên nhặt hạt từ quả đã rụng.
Sâu bệnh và vấn đề thường gặp
Cây ít sâu bệnh nhưng dễ chết khô ngọn cành do nấm Phomopsis, nhất là khi hạn (NParks). Với đô thị: hoa và quả rụng gây rác (NParks), cùi quả dính, và côn trùng hút nhựa lá có thể làm nhỏ giọt nước dính bên dưới (Wikipedia). Nguồn đánh giá rủi ro đổ cây trái ngược nhau: PFAF ghi cây chịu gió mạnh, vi.wikipedia ghi ít bị đổ, nhưng PFAF cũng ghi rễ nông ở vùng mưa nhiều và Wikipedia ghi cành lớn dễ gãy khi mưa, nên đừng coi cây là an toàn mặc định trong bão. Phấn hoa chưa có nguồn nào nói về dị ứng; hoa hơi thơm (NParks).
Để cây nhiều lá, xanh tốt
Để tán xanh, rộng và khỏe: cho đủ nắng và chỗ rộng, tưới cây non, cắt cành chết đúng cách và bón nhẹ khi cây yếu. Cây ra nhiều hoa dạng chổi bông màu hồng trắng, hơi thơm và thu hút ong (NParks); quả thuộc loại đậu dẹt không nứt (vi.wikipedia).