Sồi sống Mỹ
Quercus virginiana
Sồi thường xanh có thân thấp to và cành ngang xòe rất rộng, hợp vùng nóng ẩm của miền nam nước Mỹ.
Chăm sóc và vị trí
Cần nắng đầy đủ đến bóng bán phần, đất thoát nước tốt (tốt nhất là đất ẩm, hơi chua) và một chỗ rất rộng: cây cao khoảng 18–24 m, tán rộng 18–37 m theo UF/IFAS. Cây bản địa miền nam nước Mỹ (USDA vùng 7b–10b), chịu gió và muối biển tốt; chưa có nguồn nào ghi nhận trồng ở Việt Nam.
Kích thước trưởng thành tham khảo
Chiều cao tối đa (cm): 2000 cm · Tán tối đa (cm): 2700 cm
Điều cần lưu ý
Ăn quả sồi sống hoặc lá non có thể gây đau bụng, táo bón rồi tiêu chảy, khát và đi tiểu nhiều (NC State xếp mức độc thấp); ASPCA ghi chi Sồi độc với ngựa do gallotannin và chưa có xếp hạng riêng cho chó mèo. Rễ nổi lớn nâng vỉa hè, lá và quả rụng nhiều, cây rất dễ cháy; tán rất rộng cần chỗ trồng cách xa công trình và đường dây điện.
Hướng dẫn trồng và chăm sóc
Trồng và chọn chậu
Chỉ trồng nơi có chỗ cho một cây khổng lồ: UF/IFAS ghi cây cao 60–80 ft (khoảng 18–24 m) và tán rộng 60–120 ft (khoảng 18–37 m), thân có thể rộng hơn 6 ft (1,8 m). Rễ nổi lớn và rễ chui dưới bó vỉa, vỉa hè sẽ dần nâng chúng lên, nên đừng trồng sát vỉa hè, lối xe, nhà; UF/IFAS khuyên cũng không trồng gần hoặc dưới đường dây điện và cột đèn. Các nguồn không nêu khoảng cách cụ thể với công trình và đường ống nên cần khảo sát tại chỗ. Đất phải thoát nước tốt; trồng trên vỉa hè hoặc đất công cần được chủ đất hoặc cơ quan quản lý cho phép.
Ánh sáng
Chịu nắng đầy đủ (từ 6 giờ nắng trực tiếp) đến bóng bán phần (2–6 giờ nắng). Cây bản địa vùng ven biển ấm áp ở đông nam nước Mỹ, nơi lượng mưa thường 650–1.650 mm mỗi năm, và chỉ chịu lạnh đến khoảng vùng USDA 8a. Chưa có nguồn nào nói về cây trong khí hậu nhiệt đới Việt Nam; nhiều nơi ở Việt Nam mưa nhiều hơn mức này nên thoát nước là điều kiện then chốt (đây là suy luận). Cây không cần mùa đông lạnh để sống.
Tưới nước
UF/IFAS gọi cây là thích nghi rất tốt với hạn, còn NC State và Wikipedia ghi cây chịu được ngập định kỳ và sống được ở cả đất khô lẫn ẩm miễn là thoát nước tốt. Các nguồn không nêu lượng nước hay cách tưới cây non, nên hãy giữ đất hơi ẩm khi mới trồng rồi giảm dần và theo dõi tình trạng lá.
Bón phân
Các nguồn không đưa lịch bón phân. Cây mọc tốt nhất ở đất ẩm, hơi chua (pH khoảng 5,5–6,5 theo Wikipedia) và sống được trên đất cát nghèo, nên bón lót phân hữu cơ hoai là đủ; cây lớn thường không cần bón thêm. UF/IFAS nhấn mạnh cách phòng bệnh tốt nhất là giữ cây trong môi trường ít căng thẳng.
Cắt tỉa
Tỉa để có khung cành chắc: một tài liệu UF/IFAS khuyên tỉa mỗi năm trong 3 năm đầu rồi 5 năm một lần đến tuổi 30, tài liệu khác ghi mỗi năm trong 5 năm đầu rồi 3 năm một lần. Bỏ bớt thân cạnh tranh và cành mọc góc hẹp vì dễ nứt toác về sau. Trên đường phố cần tỉa để chừa khoảng thông xe 14–15 ft (khoảng 4,3–4,6 m); việc này nên giao cho đơn vị cây xanh khi cây đã cao.
Nhân giống
NC State ghi cây nhân bằng hạt. Quả sồi chín sau một mùa sinh trưởng và rụng vào khoảng tháng 9–11 ở Bắc Mỹ. Cây con neo bằng rễ cọc sâu (Wikipedia), nên nếu gieo trong chậu hãy chọn chậu sâu và trồng ra đất sớm; còn cây lớn thì nên mua từ vườn ươm.
Sâu bệnh và vấn đề thường gặp
Cây giữ lá cho đến khi lá mới nhú rồi rụng cùng lúc (NC State, Wikipedia), và lá cùng quả sồi rụng nhiều (UF/IFAS) nên cần dọn đều. Rễ nổi nâng vỉa hè, bó vỉa, lối xe. Bệnh héo sồi (oak wilt) và thối rễ có thể xảy ra, ngoài ra có nấm thối rễ dây giày, loét thân, đốm lá, phấn trắng; rệp, rệp vảy, nhện, u bướu lá và sâu đục thân thường tấn công cây bị căng thẳng. Cây được xếp dễ cháy cao nên không trồng sát nhà. Nguồn nói cây chịu gió rất tốt, nhưng cành mọc góc hẹp dễ nứt nên cây lớn ở vùng bão vẫn cần được chuyên gia kiểm tra.
Để cây nhiều lá, xanh tốt
Để có tán rộng, xanh sẫm và cân đối: cho cây đủ chỗ, nắng đầy đủ, đất thoát nước, tạo khung cành chắc khi còn non và hạn chế làm cây căng thẳng bằng cách tránh đất úng, làm tổn thương rễ hay thân. Cành ngang vươn rộng và lá xanh quanh năm là nét đẹp nhất của cây.