Chùm ngây
Moringa oleifera
Cây nhỏ lớn rất nhanh, lá và quả non nấu canh; chịu hạn nhưng không chịu úng, sương giá hay hơi muối biển.
Chăm sóc và vị trí
Cần nắng đầy (PFAF: không mọc được trong bóng), đất thoát nước, pH ưa 5,5–7. Cây đã bén rễ khá chịu hạn nhưng cho ít lá khi thiếu nước liên tục; Wikipedia: rễ dễ thối khi đất úng. Hợp vùng nóng (USDA 10–12); PFAF: có thể chịu sương giá nhẹ nhưng đóng băng có thể làm chết đến sát gốc. Chịu gió mạnh nhưng không chịu hơi muối biển.
Kích thước trưởng thành tham khảo
Chiều cao tối đa (cm): 800 cm · Tán tối đa (cm): 800 cm
Điều cần lưu ý
PFAF ghi không có nguy hại nào được biết nhưng cảnh báo gia vị làm từ cây có thể có hại nếu dùng nhiều, và rễ chứa alkaloid spirachin, mô tả là chất làm liệt thần kinh. Wikipedia ghi các hợp chất trong vỏ và rễ có thể gây tác dụng phụ khi dùng quá nhiều, chiết xuất lá có thể tương tác thuốc chuyển hóa qua cytochrome P450 và sitagliptin, dữ liệu độc tính ở người còn hạn chế, và cơ quan FSANZ của Úc đã từ chối cho bán làm thực phẩm mới vì chưa đủ bằng chứng an toàn. Vì vậy chỉ ăn lá và quả non như rau, không ăn rễ và vỏ, và hỏi bác sĩ nếu đang dùng thuốc. Chưa có xếp hạng cho chó, mèo và trẻ nhỏ.
Hướng dẫn trồng và chăm sóc
Trồng và chọn chậu
Chọn chỗ nắng đầy, đất thoát nước, kín gió bớt và cách xa mái nhà, đường điện nếu để cây cao. PFAF: cây cao và rộng khoảng 8 m (tối đa 12 m), mỗi năm có thể cao thêm 3–4 m. Hầu hết người trồng giữ cây thấp bằng cách cắt ngọn (xem phần tỉa).
Ánh sáng
PFAF: cần nắng đầy, không mọc được trong bóng. Wikipedia: cây ưa nắng và ưa nóng, không chịu đóng băng và sương giá.
Tưới nước
PFAF: cây bén rễ khá chịu hạn. Wikipedia: nơi mưa dưới 800 mm một năm cần tưới thêm để có lá, và trong đất úng rễ dễ thối. Tưới đều cho cây non đến khi bén rễ, rồi tưới thưa và bảo đảm thoát nước.
Bón phân
Các nguồn không đưa lịch bón phân. Bón lót phân hữu cơ hoai và bón nhẹ theo nhãn khi cây ra lá; vì PFAF ghi cây ưa đất thoát nước, tránh phân đọng ở gốc (kinh nghiệm chung, nguồn không nêu).
Cắt tỉa
PFAF: cây chịu cắt sát gốc và cắt ngọn tốt; việc cắt tỉa liên tục tới 1,5 m mỗi năm được đề nghị để có dạng bụi nhiều nhánh. Wikipedia: thường cắt ngọn còn 1–2 m để lá và quả trong tầm hái, và cắt lá khi cây còn thấp (cách gốc khoảng 60 cm).
Nhân giống
PFAF: gieo hạt không cần xử lý, nảy mầm sau 1–2 tuần; hoặc giâm cành thân, cành dài 100–150 cm ra rễ sau vài tháng. Wikipedia: cành giâm dài ít nhất 1 m và dày 4 cm; lứa thu hoạch đầu có thể sau 6–8 tháng.
Sâu bệnh và vấn đề thường gặp
Wikipedia ghi cây thường không bị bệnh nặng; sâu hại gồm sâu ăn vỏ, sâu nụ (có thể gây rụng lá nặng), rệp, sâu đục thân, ruồi đục quả và mối; nấm phấn trắng và sâu Noorda blitealis có thể làm rụng hết lá. Cây úng nước thối rễ. Cây sống ngắn, khoảng 20 năm.
Để hái được nhiều
Wikipedia: lá có thể cắt từ cây non khoảng 60 ngày sau gieo, rồi khoảng bảy lần mỗi năm; cây ra hoa trong sáu tháng đầu và cây tốt cho hàng trăm quả. PFAF: lá non, quả non, hoa và hạt ăn được (mức ăn được 4/5); dùng dân gian chủ yếu là nước rễ, lá non cho phụ nữ cho con bú (mức dùng thuốc 4/5), nhưng không có bằng chứng chất lượng cao xác nhận lợi ích sức khỏe (Wikipedia). Đây là thông tin dân gian, không phải khuyến cáo điều trị.