Phượng tím

Hướng dẫn trồng và chăm sóc

1. Trồng và chọn chậu

   Chọn chỗ nắng, thoát nước, đủ chỗ cho rễ và khoảng không phía trên: UF/IFAS ghi cây cao 25–40 ft (khoảng 8–12 m), tán rộng 45–60 ft (khoảng 14–18 m) và có thể có rễ nổi lớn. Tránh trồng gần hồ bơi hoặc lối đi cần giữ sạch vì hoa, lá và quả rụng nhiều. Các nguồn không nêu khoảng cách an toàn với nhà, đường ống, vỉa hè hay đường dây điện nên cần khảo sát tại chỗ; gỗ yếu nên cũng đừng trồng ngay dưới dây điện hoặc sát nhà. Trồng trên vỉa hè hoặc đất công cần được chủ đất hoặc cơ quan quản lý cho phép.

2. Ánh sáng

   Cần nắng đầy đủ (từ 6 giờ nắng trực tiếp); cây non chịu được bóng nhẹ. UF/IFAS xếp cây hợp vùng USDA 9b–11 và NC State liệt kê cây chịu nóng, ẩm và hạn; cây trưởng thành chịu lạnh ngắn hạn khoảng −7 °C (Wikipedia tiếng Việt). Ở Việt Nam, cây được nhập vào Đà Lạt năm 1962 và ra hoa tốt ở đó vào khoảng tháng 3–4; cây cũng được trồng ở Hà Nội và được tặng cây giống cho TP.HCM, Cần Thơ, Cà Mau, nhưng các nguồn không nói cây ra hoa ra sao ở đồng bằng nóng ẩm.

3. Tưới nước

   Cây rất chịu hạn khi đã bén rễ; UF/IFAS khuyên chỉ tưới khi hạn kéo dài, còn cây mới trồng cần tưới đều cho đến khi có rễ. Điều nguy hiểm hơn là đất úng: nguồn ghi thối rễ nấm khi đất thoát nước kém, nên ở nơi mưa nhiều nên trồng trên chỗ cao ráo hoặc đắp mô.

4. Bón phân

   Các nguồn không nêu lịch bón phân hay phân để kích hoa. Cây mọc nhanh và chịu được đất cát nghèo, nên bón lót phân hữu cơ hoai khi trồng là đủ; cây lớn thường không cần bón thêm.

5. Cắt tỉa

   Tỉa là việc bắt buộc để cây bền: UF/IFAS ghi cần tỉa để có khung cành chắc. Để cây non một thân chính với các cành lớn cách nhau, bỏ cành cạnh tranh với thân chính ba năm một lần cho đến khi cây 15–20 tuổi, và giữ cành nhánh nhỏ hơn nửa đường kính thân. Cây lớn nên giao đơn vị cây xanh làm.

6. Nhân giống

   Các nguồn nói khác nhau: UF/IFAS và NC State ghi nhân bằng hạt, giâm cành hoặc ghép, còn Wikipedia tiếng Việt ghi cành giâm khó ra rễ nên ở Việt Nam chủ yếu gieo hạt. Cây gieo hạt có thể mất vài năm đến khoảng 10 năm mới ra hoa nên cây ghép hoặc cây giâm được ưa chuộng. Với người trồng ở nhà, mua cây giống từ vườn ươm là thực tế nhất.

7. Sâu bệnh và vấn đề thường gặp

   Hoa, lá và quả rụng nhiều nên cần dọn đều, và UF/IFAS khuyên không trồng gần hồ bơi. Gỗ yếu: cành nứt ở chạc nếu không tỉa tạo khung và cây dễ hư hại khi bão; rễ nổi có thể lớn. Thối rễ nấm khi thoát nước kém; NC State còn ghi cây có thể bị rệp vảy, rệp và một loại vi khuẩn gây bệnh riêng cho phượng tím. Ở vài nơi như Nam Phi, Namibia và Queensland (Úc), cây đã thành loài xâm lấn; các nguồn tôi kiểm tra không nói gì về Việt Nam.

8. Để cây ra nhiều hoa

   Để có nhiều hoa: trồng nơi nắng đầy đủ, đất thoát nước, ưu tiên cây ghép hoặc cây giâm vì cây gieo hạt ra hoa chậm. Hoa xanh tím nhạt hình chuông nở thành chùm lớn (khoảng tháng 3–4 ở Đà Lạt) phủ kín tán rồi rải thảm tím dưới gốc. Wikipedia ghi cây ra hoa kém ở nơi mát vì gió biển và ít nóng, nên nơi nắng ấm sẽ thuận lợi hơn.