Sấu
Dracontomelon duperreanum
Cây bóng mát lớn của phố Hà Nội, lá kép lông chim, quả vàng chua dùng nấu với vịt hoặc ngâm đường làm nước giải khát.
Chăm sóc và vị trí
Cây ưa sáng, không kén đất nhưng hợp đất cát pha hoặc thịt nhẹ thoát nước; rễ cọc ăn sâu. Cần bồn gốc rộng để rễ phát triển, tỉa theo đánh giá của đơn vị cây xanh và chống trụ chắc sau khi trồng.
Kích thước trưởng thành tham khảo
Chiều cao tối đa (cm): 2000 cm · Tán tối đa (cm): 1200 cm
Điều cần lưu ý
Cây cao lớn, nhiều cây sấu cổ thụ ở Hà Nội đã đổ khi bão Yagi năm 2024, nhất là cây già hoặc có rễ bị bó chặt bởi vỉa hè và mặt đường. Chưa có nguồn xếp hạng độc tính hay kích ứng nhựa cho cây này nên không khẳng định an toàn; quả được dùng làm thực phẩm và có vị chua, còn các bộ phận khác không nên để trẻ nhỏ, thú cưng nhai các bộ phận khác của cây.
Hướng dẫn trồng và chăm sóc
Trồng và chọn chậu
Đào hố rộng hơn 2 lần bầu, trồng thẳng và dựng trụ chống ngay sau khi trồng để cây khỏi đổ. Chừa bồn gốc rộng, đừng bó sát bằng bê tông hay gạch vì rễ cần chỗ phát triển; nhiều cây đổ ở Hà Nội có rễ bị bó chặt. Một nhà cung cấp nêu khoảng cách trồng cây công trình 4–6 m, còn khoảng cách an toàn với nhà, đường ống, vỉa hè và dây điện cho cây trưởng thành nguồn không nêu nên phải khảo sát tại chỗ. Trồng trên vỉa hè hoặc đất công cần được cơ quan quản lý cho phép.
Ánh sáng
Cây ưa sáng và lớn nhanh khi đủ nắng. Cây thường xanh hoặc chỉ rụng bớt lá vào mùa đông rồi ra lộc lại vào mùa xuân; phổ biến ở Hà Nội với mùa đông mát, nên chịu được khí hậu miền Bắc nhưng sương giá nặng chưa có nguồn xác nhận.
Tưới nước
Cây mới trồng cần tưới nhẹ bằng xô hoặc vòi nhỏ để không xói trôi lớp đất mới. Rễ cọc ăn sâu giúp cây lớn chịu hạn khá tốt; ở đô thị cây lớn thường được tưới bằng xe bồn và tần suất tùy thời tiết.
Bón phân
Theo một nhà cung cấp cây xanh, cây dưới 5 tuổi được bón khoảng 2–3 tháng một lần; cây đang cho quả thì bón thúc sau khi thu hoạch kết hợp tỉa cành. Các nguồn không nêu liều lượng đáng tin cho cây trưởng thành nên hãy hỏi đơn vị cây xanh địa phương.
Cắt tỉa
Tỉa theo đánh giá của chuyên gia về loài, tuổi cây và đất, không tỉa tùy tiện; tỉa sai cách làm tán mất cân bằng và dễ đổ khi bão. Cây cao nên giao cho đơn vị cây xanh có thiết bị an toàn, nhất là gần đường dây điện.
Nhân giống
Nhân bằng hạt lấy từ quả chín của cây 7–10 tuổi: ngâm 5–7 ngày để loại thịt quả, gieo sâu 3–4 cm trong bầu 5×10 cm và che 50–70% ánh sáng. Khi cây con cao 15–20 cm với 2–4 lá thật thì chuyển sang bầu lớn hơn. Theo nhà cung cấp, mất khoảng 3–6 năm mới đạt cỡ cây bóng mát.
Sâu bệnh và vấn đề thường gặp
Cây thường khỏe, ít sâu bệnh; cây con dễ bị lở cổ rễ khi mưa nhiều, đôi khi gặp sâu ăn lá và nấm thân. Cây lớn có thể có rễ nổi trên mặt đất và có thể đổ khi bão nếu rễ bị bó chặt, tán nặng hoặc cây già cỗi; cây gần nhà cao tầng còn chịu gió lùa. Mùa quả kéo dài từ khoảng tháng 6 đến tháng 11 nên quả chín rụng xuống vỉa hè và đường cần được dọn.
Để cây sai quả
Để cây ra quả sai: trồng nơi nắng, giữ tán cân đối và chăm gốc tốt. Cây bắt đầu cho quả khi thân đạt khoảng 15 cm đường kính; hoa nở khoảng tháng 4–5, quả xuất hiện từ tháng 6–7 và thu hoạch từ tháng 7 đến tháng 9 theo nhà cung cấp cây xanh.