Sa la
Couroupita guianensis
Hoa thơm nở thành chùm ngay trên thân và quả tròn nặng như đạn đại bác, nên cần trồng xa lối đi.
Chăm sóc và vị trí
Cần nắng đầy đủ, đất sâu, ẩm, giàu mùn và tưới đều; rất nhạy với sương giá. Quả tròn cứng đường kính tới 25 cm nặng trung bình khoảng 1 kg và rơi không báo trước, nên không trồng trên hoặc sát lối đi, chỗ đỗ xe, sân chơi; nhân giống bằng hạt.
Kích thước trưởng thành tham khảo
Chiều cao tối đa (cm): 2000 cm · Tán tối đa (cm): 900 cm
Điều cần lưu ý
Quả cứng, tròn, đường kính tới 25 cm, trung bình khoảng 1 kg (Wikipedia) và rơi không báo trước (NParks), Useful Tropical Plants ghi có thể gây tai nạn: không đi lại, đậu xe hay cho trẻ chơi dưới tán và nên cắm biển cảnh báo ở nơi công cộng. NParks ghi phấn hoa và cùi quả có thể gây kích ứng ở một số người, quả chín có mùi khó chịu. Chưa có xếp hạng độc tính cho mèo, chó hay trẻ em nên không khẳng định an toàn.
Hướng dẫn trồng và chăm sóc
Trồng và chọn chậu
Chọn chỗ nắng đầy đủ, đất sâu, ẩm, giàu mùn, thoát nước. NParks khuyên trồng cách nhau 6–9 m và không trồng quá gần đường hay lối đi; vì quả nặng khoảng 1 kg có thể rơi không báo trước, hãy chừa vùng đệm quanh tán và không đặt ghế, lối đi, chỗ đỗ xe hay sân chơi bên dưới. Rễ gồm rễ cọc và rễ phụ; các nguồn không nêu khoảng cách an toàn tới nhà, đường ống, vỉa hè hay dây điện, nên cần khảo sát hiện trường cho cây cao 20–25 m. Trồng trên đất công cần được chủ đất hoặc cơ quan quản lý cây xanh cho phép.
Ánh sáng
Cần nắng đầy đủ (NParks, Useful Tropical Plants). Cây hợp khí hậu nhiệt đới nóng ẩm; Useful Tropical Plants ghi cây rất dễ bị sương giá làm hại nên không hợp vùng cao lạnh. Cây có thể rụng lá theo mùa (Wikipedia, canhquan.net).
Tưới nước
NParks ghi nhu cầu nước trung bình và cần tưới đều; Useful Tropical Plants cho biết ngoài tự nhiên cây mọc ở nơi đất ẩm đến ướt ven sông nhưng vẫn sống được ở đất khô. Một nguồn Việt Nam (canhquan.net) ghi cây chịu úng khá nhưng chịu hạn kém, nên giữ ẩm đều cho cây mới trồng.
Bón phân
NParks ghi cây ưa đất sâu, ẩm, giàu mùn; các nguồn không nêu lịch bón cho cây lớn ngoài công viên. Một nguồn Việt Nam (xuannong.vn) khuyên bón phân hữu cơ hoặc NPK mỗi 2–3 tháng cho cây trồng tại nhà; với cây ngoài đất, hãy trộn phân hữu cơ hoai vào hố, phủ gốc và bón nhẹ khi cây chậm lớn.
Cắt tỉa
Các nguồn không nêu lịch tỉa. Chỉ cắt cành chết, cành thấp cản lối đi; quả mất khoảng một năm đến 18 tháng để chín (Wikipedia, NParks) và có thể treo lâu trên thân, nên thường xuyên kiểm tra và dọn quả rụng. Việc cắt quả hoặc cành lớn trên tán nên giao thợ chuyên nghiệp có đồ bảo hộ.
Nhân giống
Nhân bằng hạt: Useful Tropical Plants ghi gieo hạt ngay sau khi thu hoạch, không cần xử lý, nảy mầm trên 80% trong 8–15 ngày và cây con sẵn sàng trồng sau khoảng 7 tháng. NParks cho biết nhân hạt có thể khó và có thể dùng cành gỗ; một nguồn Việt Nam ngâm hạt nước ấm 24 giờ hoặc giâm cành.
Sâu bệnh và vấn đề thường gặp
Rủi ro chính là quả rơi: cứng, nặng, rơi không báo trước, và quả chín có mùi khó chịu. Hoa thơm mọc thành chùm dài tới 80 cm ngay trên thân; mỗi hoa nở một ngày nhưng có nhiều hoa nở cùng lúc quanh năm (NParks, Wikipedia), nên hoa rụng thường xuyên. NParks ghi phấn hoa và cùi quả có thể gây kích ứng. Gỗ mềm, không bền (Useful Tropical Plants) và các nguồn không đánh giá độ chịu bão nên cây lớn gần nhà cần thợ cây xanh kiểm tra cành.
Để cây ra nhiều hoa
Muốn nhiều hoa thơm: cho cây nắng đầy đủ, đất ẩm giàu mùn và tưới đều. Hoa thơm mạnh nhất vào đêm và sáng sớm (Wikipedia), đỏ hồng ở gốc cánh và vàng ở đầu cánh. Nhiều hoa kéo theo nhiều quả nặng, nên hãy đánh giá rủi ro quả rơi trước khi trồng ở nơi đông người.