
Bưởi
Citrus maxima

Cây có múi lớn nhất, quả to vỏ dày để được lâu; thân cành có gai và cần đất thoát nước.
Chăm sóc và vị trí
Cây vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, mọc tự nhiên ở nơi thấp gần biển (Morton). Hợp đất phù sa pha cát giàu mùn và chịu nước lợ tốt; ở nơi đất thấp người ta đào mương thoát nước, cho thấy cây cần thoát nước. Wikipedia: cao 5–15 m. Ở nơi không đủ nóng cây không thành công: Morton ghi cây chưa bao giờ tốt ở New Zealand vì thiếu nhiệt.
Kích thước trưởng thành tham khảo
Chiều cao tối đa (cm): 900 cm · Tán tối đa (cm): 450 cm
Điều cần lưu ý
Thân, cành và cả thân già có gai (Morton), một số giống gần như không gai. Dầu vỏ quả gây viêm da ở người tiếp xúc nhiều (Morton). Wikipedia lưu ý bưởi không độc nhưng có thể tương tác thuốc giống bưởi chùm (ảnh hưởng đến một số thuốc chống đông, statin, ức chế miễn dịch): người đang dùng thuốc nên hỏi bác sĩ. Chưa có xếp hạng độc tính cho trẻ nhỏ, chó, mèo nên không khẳng định an toàn.
Hướng dẫn trồng và chăm sóc
Trồng và chọn chậu
Chọn chỗ nắng, đất thoát nước tốt; có thể trồng trên gò hoặc luống nổi để tránh úng (suy luận từ việc đào mương thoát nước ở các vườn bưởi, Morton). Morton ghi trong vườn người ta trồng cách nhau 3–4,5 m, nhưng cây có thể cao 5–15 m nên hãy chừa chỗ rộng ở sân. Mua cây ghép hoặc chiết từ vườn ươm uy tín thay vì cây hạt.
Ánh sáng
Các nguồn tôi đọc không nêu nhu cầu nắng cụ thể. Vì cây vùng thấp, nhiệt đới (Morton) nên hãy chọn chỗ nắng nhiều nhất trong sân (suy luận); cây có múi thường cần nhiều nắng để ra hoa và đậu quả.
Tưới nước
Morton: lượng mưa trung bình ở vùng trồng bưởi Bang Bakok (Thái Lan) khoảng 143 cm, nhiều nhất từ tháng 5 đến tháng 10; vào mùa khô người ta dẫn nước vào mương. Tưới đều cho cây nhưng bảo đảm thoát nước: Morton ghi thối rễ Phytophthora giết hầu hết cây già ở Mã Lai.
Bón phân
Các nguồn không đưa lịch bón phân. Bón lót phân hữu cơ hoai và phân cho cây có múi theo nhãn cho cây non; tránh bón dồn đạm (kinh nghiệm chung, nguồn không nêu).
Cắt tỉa
Các nguồn không nêu cách tỉa. Cắt cành khô, cành chen và cành chiếu vào trong tán để tán thoáng, đeo găng dày vì gai; cắt tỉa cành thấp giúp dễ chăm và hái quả (kinh nghiệm chung, nguồn không nêu).
Nhân giống
Morton: cây hạt thường ít khác cây mẹ nên hầu hết bưởi châu Á trồng từ hạt; các giống tốt thường được chiết cành, hoặc ghép mắt (chữ T) lên gốc bưởi, quýt 'King' hoặc 'Cleopatra', chanh sần hay chanh Rangpur. Wikipedia: hạt không giữ đúng giống nhưng thường giống cây mẹ; cũng có chiết cành, giâm cành, ghép và nuôi cấy mô.
Sâu bệnh và vấn đề thường gặp
Morton ghi sâu bệnh: sâu vẽ bùa, bọ nhảy, kiến đỏ đốt (có thể làm chết cây), rệp sáp, sâu đục vỏ quả, tầm gửi, bệnh loét cam quýt (một số giống rất dễ nhiễm), thối rễ Phytophthora và nấm bồ hóng. Cây có thể ra hoa 2–4 lần mỗi năm. Quả để quá lâu trên cây có thể dai và khó ăn.
Để cây sai quả
Để có quả ngon: nắng nhiều, đất thoát nước, tưới đều lúc cây non và ra quả, và chọn cây giống tốt. Morton: ở Thái Lan người ta hái khi quả vừa chuyển vàng; vỏ dày giúp quả để được lâu, quả bảo quản khoảng 3 tháng có thể nhăn vỏ nhưng cùi mọng và đậm vị hơn, còn để quá lâu có thể đắng.