Gạo
Bombax ceiba
Cây rất cao, đầu xuân trơ lá và nở hoa đỏ cam to, quả nứt ra bông trắng bay theo gió.
Chăm sóc và vị trí
Cần nắng đầy đủ (không mọc được trong bóng râm) và đất thoát nước; ưa khí hậu nóng có mùa khô rõ rệt, cây lớn chịu hạn nhưng chồi non không chịu sương giá. Cây rất cao, rụng lá vào mùa đông rồi nở hoa đỏ trước khi ra lá, thân non có gai; hạt có độc nếu ăn; nhân giống bằng hạt, giâm cành hoặc ghép.
Kích thước trưởng thành tham khảo
Chiều cao tối đa (cm): 2000 cm · Tán tối đa (cm): 1000 cm
Điều cần lưu ý
PFAF ghi hạt có độc nếu ăn phải (hoa, lá non và rễ non được dùng làm thức ăn ở một số nơi nhưng không nên tự thử); chưa có xếp hạng độc tính riêng cho mèo, chó nên không khẳng định an toàn. Thân và cành non có gai nhọn hình nón, cây rất cao (khoảng 20–25 m), gỗ mềm, và quả nứt phát tán bông trắng bay theo gió. Các nguồn không đánh giá độ giòn của cành khi bão và không nói về dị ứng với bông hay phấn hoa.
Hướng dẫn trồng và chăm sóc
Trồng và chọn chậu
Chọn chỗ nắng đầy đủ, rộng rãi, đất thoát nước (pH khoảng 5,5–6,5 theo PFAF) và tránh nơi úng nước lâu. Một nguồn Việt Nam gợi ý hố 60×60×60 cm và trồng cây cao 1,5–1,8 m với khoảng cách 7–10 m; nhưng với cây cao 20–25 m, các nguồn không nêu khoảng cách an toàn tới nhà, đường ống, vỉa hè hay dây điện, và PFAF ghi cây ra chồi rễ khi còn non, nên cần khảo sát hiện trường. Trồng trên đất công cần được chủ đất hoặc cơ quan quản lý cây xanh cho phép.
Ánh sáng
Cần nắng đầy đủ: PFAF ghi cây không mọc được trong bóng râm. Cây ưa nhiệt độ ban ngày 28–42 °C (chịu được 5–49 °C), nhưng chồi non chết ở khoảng −1 °C nên không hợp nơi có sương giá. Cây rụng lá vào mùa đông và nở hoa khi cành còn trơ, nên không cho bóng mát quanh năm.
Tưới nước
Cây lớn chịu hạn và ưa mùa khô rõ rệt; PFAF ghi lượng mưa thích hợp 750–4.000 mm mỗi năm. Với cây mới trồng, một nguồn Việt Nam khuyên tưới 2–3 lần mỗi tháng trong mùa khô và cho biết cây chịu ẩm kém, nên tránh để đất úng kéo dài.
Bón phân
Một nguồn Việt Nam khuyên bón phân quanh gốc, ưu tiên đạm trước mùa hoa rồi chuyển sang NPK và kali; các nguồn không nêu liều lượng cụ thể. Cây mọc được trên đất cát, thịt lẫn đất sét, nên chỉ cần trộn phân hữu cơ hoai vào hố trồng và bón nhẹ nếu cây chậm lớn.
Cắt tỉa
Các nguồn không nêu lịch tỉa. Thân và cành non có gai nên đeo găng dày khi cắt tỉa; tỉa cành chết hoặc cành thấp khi cây còn nhỏ, còn cây cao hàng chục mét phải giao thợ chuyên nghiệp, nhất là gần dây điện.
Nhân giống
Nhân bằng hạt: gieo hạt tươi ngay, không cần xử lý trước (PFAF; một số nguồn khuyên ngâm 12 giờ), nảy mầm sau 10–25 ngày; cây con cao khoảng 5 cm chuyển vào bầu rồi đem trồng sau khoảng 12 tháng. Nguồn Việt Nam còn nêu giâm cành vào đầu xuân và ghép. Cây trồng từ hạt có thể phải 8–10 năm mới ra hoa.
Sâu bệnh và vấn đề thường gặp
Cây rụng lá vào mùa đông, hoa lớn rụng xuống trong mùa nở hoa, và quả nứt phát tán bông trắng cùng hạt bay theo gió (Wikipedia ghi bông bay khoảng đầu tháng 5 ở New Delhi) nên gây bẩn đường phố và sân nhà. Thân non có gai, gỗ mềm (Wikipedia tiếng Việt), nhưng các nguồn không đánh giá độ giòn của cành khi gió bão, nên cây gần nhà hay đường điện cần thợ cây xanh kiểm tra. Nguồn Việt Nam ghi cây con dễ bị đốm lá, thán thư và bọ sừng dài đục thân.
Để cây ra nhiều hoa
Muốn hoa nở rộ: cho cây nắng đầy đủ, đất thoát nước, mùa khô rõ rệt và đủ thời gian để cây trưởng thành vì cây trồng từ hạt có thể mất 8–10 năm mới ra hoa. Hoa đỏ hoặc đỏ cam năm cánh, đường kính khoảng 10 cm, nở vào tháng 3–4 khi cây còn trơ cành.