Gõ đỏ
Afzelia xylocarpa
Cây gỗ quý mọc chậm, tán rộng, lá kép lông chim và quả đậu to hóa gỗ đen; loài nguy cấp nên chỉ trồng cây giống hợp pháp.
Chăm sóc và vị trí
Cây gỗ quý mọc chậm, cần nắng đầy đủ khi lớn, đất sâu thoát nước và không để úng gốc; chịu được khoảng 12-39 °C nhưng yếu khi dưới 10 °C. IUCN xếp là loài nguy cấp nên chỉ mua cây từ vườn ươm có nguồn giống hợp pháp.
Kích thước trưởng thành tham khảo
Chiều cao tối đa (cm): 2000 cm · Tán tối đa (cm): 1200 cm
Điều cần lưu ý
Không nguồn nào ghi độc tính đáng kể (PFAF ghi chưa biết có hại) nhưng cũng chưa có xếp hạng an toàn cho trẻ em và thú cưng nên không khẳng định an toàn. Quả đậu hóa gỗ cứng dài 15-20 cm rụng xuống có thể làm đau người đi dưới tán. Loài này bị đe dọa và được xếp gỗ quý nhóm I ở Việt Nam, nên việc chặt, vận chuyển hay buôn bán cần hỏi cơ quan kiểm lâm.
Hướng dẫn trồng và chăm sóc
Trồng và chọn chậu
Chọn chỗ nắng, rộng, đất sâu thoát nước, không ngập; đắp cao gốc vì cây dễ úng và thối gốc. Mua cây từ vườn ươm hợp pháp, không lấy cây hay hạt từ rừng. Cây cao 25-30 m (PFAF ghi trồng thường 20 m cao, 12 m rộng), một trang cây giống ghi mật độ cảnh quan 500-800 cây mỗi ha, tức là cách nhau khoảng 11-14 m; khoảng cách an toàn tới nhà, đường ống, vỉa hè và dây điện cần khảo sát tại chỗ. Trồng trên đất công phải được chủ đất hoặc cơ quan quản lý đồng ý.
Ánh sáng
Cây non thích chỗ có bóng nhẹ nhưng càng lớn càng cần nắng; PFAF ghi cây trưởng thành không mọc được trong bóng râm. Hợp khí hậu có mùa khô 5-6 tháng, nhiệt độ ngày thích hợp nhất 20-32 °C; không hợp vùng cao lạnh.
Tưới nước
Tưới vừa phải, giữ đất ẩm nhưng không đọng nước vì cây chịu úng kém và dễ thối gốc. Lượng mưa thích hợp khoảng 1.000-1.500 mm mỗi năm với mùa khô 5-6 tháng; cây lớn rụng lá theo mùa và chịu được mùa khô.
Bón phân
Một trang cây giống khuyên bón 2-4 lần mỗi năm bằng phân chuồng, NPK hoặc phân hữu cơ hoai, rải cách gốc khoảng 15 cm vì bón sát quá có thể làm cháy rễ. Rễ có nốt sần cố định đạm nên cây không cần nhiều đạm; các nguồn khoa học không nêu lịch bón.
Cắt tỉa
Các nguồn không nêu lịch tỉa. Cây phân cành thấp, tán rộng nhưng thưa nên có thể nâng tán sớm bằng cách cắt các cành thấp để lấy chiều cao thông thoáng cho xe và người đi bộ; luôn cắt cành chết, cành gãy. Tỉa cành to hoặc gần lưới điện nên do đơn vị có chuyên môn thực hiện.
Nhân giống
Nhân bằng hạt. Vỏ hạt rất cứng nên cần tách áo hạt (không làm hỏng rễ mầm), khía nhẹ đầu hạt đối diện rồi ngâm nước khoảng 12 giờ trước khi gieo. Hạt bảo quản lạnh giữ được 1-2 năm. Chỉ lấy hạt từ cây giống hợp pháp, và cây con thường mất nhiều năm mới lớn nhờ tăng trưởng chậm.
Sâu bệnh và vấn đề thường gặp
Úng nước làm thối gốc và chết cây; sâu đục thân là loài gây hại nặng nhất theo một trang cây giống, thường quét vôi quanh gốc để phòng. Cây rụng lá từng đợt vào mùa khô nên cần quét dọn lá; quả đậu cứng, to, hóa gỗ rơi xuống vỉa hè và hạt rơi xuống nên không trồng trên lối đi đông người hay chỗ đậu xe. Các nguồn không nêu về rễ phá vỉa hè hay chịu gió bão, cành giòn, nên phải khảo sát và kiểm tra cây định kỳ; cây non cần chống đỡ trước gió mưa. Chưa có nguồn nào nói phấn hoa hay mùi gây dị ứng.
Để cây nhiều lá, xanh tốt
Để cây phát triển khỏe và đẹp: nắng đủ, đất sâu thoát nước, không úng, bảo vệ cây non khỏi gió, bón nhẹ 2-4 lần mỗi năm và kiên nhẫn vì cây lớn chậm. Lá kép lông chim xanh bóng cho bóng mát rộng, và quả đậu đen hóa gỗ chín vào khoảng tháng 10-11.